بررسی فنی علت لرزش و صدای ماشین لباسشویی | راهنمای عیبیابی مکانیکی (نسخه ۲۰۲۶)
- زمان مطالعه : ۸ دقیقه
داریوش کرملو
چرا تراز کردن کافی نیست؟ (ریشهیابی لرزشها)
لرزشهای اولیه ماشین لباسشویی اغلب نادیده گرفته میشوند، اما همین ارتعاشات بهظاهر ساده، مقدمهای بر آسیبهای جدی مکانیکی هستند. تغییر صدای دستگاه هنگام خشککن از یک “هوم” ممتد به صدای “کوبش”، نشانگر عبور از مرحله تنظیمات ساده است.
برخلاف تصور رایج اینترنتی که راهکار را صرفاً در “تراز کردن” میبیند، در تعمیر ۶۰ تجربه ما ثابت کرده است که ریشه اصلی اغلب در استهلاک قطعات محوری (مانند شفت و سهنظام) یا تغییرات شیمیایی متریال داخلی نهفته است. این مطلب با رویکردی مهندسی، علل واقعی این مشکلات را بررسی میکند تا تصمیم بگیرید چه زمانی نیاز به مداخله فنی دارید.
خلاصه مدیریتی (تشخیص و اقدام فوری)
اگر دستگاه شما دچار مشکل شده است، با تطبیق نشانهها یکی از اقدامات زیر را انجام دهید:
-
لرزش ناگهانی + صدای ضربه (تقتق): شکستگی احتمالی سه نظام (Spider)
⛔ اقدام: دستگاه را بلافاصله خاموش کنید و دیگر روشن نکنید (خطر پارگی دیگ). -
لرزش شدید فقط در دور تند (بدون صدای خرد شدن): ضعف کمکفنرها یا عدم تعادل بار
⚠️ اقدام: یکبار با حجم لباس استاندارد تست کنید؛ اگر تکرار شد، کمکفنرها نیاز به تعویض دارند. -
صدای ممتد “خرخر” یا “سوت” (شبیه برخورد آهن): نفوذ آب به بلبرینگها
🛠️ اقدام: نیاز به تعویض کاسه نمد و بلبرینگ قبل از آسیب به شفت. -
حرکت دستگاه روی سطح (بدون صدای داخلی): کاهش ضریب اصطکاک پایهها
🧽 اقدام: نظافت زیر پایهها و استفاده از پدهای استاندارد.
تفکیک فنی: لرزش یا صدا؟ (مسیر عیبیابی)
در پروسه عیبیابی تخصصی، تفکیک ماهیت مشکل، مسیر تعمیر را تعیین میکند:
الف) لرزش خالص (بدون صدای شکستگی)
👁️ مشاهدات: بدنه دستگاه جابهجا میشود اما صدای داخلی غیرعادی (مثل برخورد فلز) شنیده نمیشود.
🛠️ تحلیل: معمولاً ناشی از استهلاک سیستم تعلیق (کمکفنرها، فنرهای آویز) یا کاهش چسبندگی پایهها به سطح است.
ب) صدای مکانیکی (بدون لرزش شدید)
👁️ مشاهدات: دستگاه نسبتاً ثابت است اما صدای زوزه، درگیری فلز یا صدای غیرعادی پمپ شنیده میشود.
🛠️ تحلیل: نشاندهنده خرابی قطعات دوار مثل بلبرینگهای دیگ یا موتور است.
ج) وضعیت بحرانی: ترکیب صدا و لرزش
زمانی که لرزش شدید با صدای کوبش همراه است، احتمالاً اتصال درام (دیگ داخلی) با محور چرخش قطع شده است (شکستگی سهنظام یا شفت). در این شرایط، ادامه کار دستگاه باعث سایش دیگ استیل به دیگ پلاستیکی و سوراخ شدن مخزن اصلی خواهد شد.
فراتر از تراز کردن: اهمیت ضریب اصطکاک
تراز بودن (Leveling) شرط لازم است، اما کافی نیست. فاکتور کلیدی که کمتر به آن پرداخته میشود، ضریب اصطکاک (Friction Coefficient) پایهها با سطح سرامیک است.
پایههای لاستیکی فابریک دستگاه به مرور زمان در اثر اکسیداسیون و تماس با مواد شوینده، خشک شده و خاصیت ارتجاعی و چسبندگی خود را از دست میدهند. در نتیجه، دستگاه با وجود تراز بودن، بر اثر میکرو-لرزشها شروع به «سر خوردن» میکند.
💡 توصیه کارگاهی:
قبل از درخواست تعمیر، محل قرارگیری پایهها را با حلالهای غیرچرب (مانند الکل صنعتی یا تینر فوری) کاملاً تمیز کنید. حذف لایههای چربی پنهان کف آشپزخانه، ثبات دستگاه را بهطرز چشمگیری افزایش میدهد.
تستهای سلامتسنجی قطعات داخلی
بدون نیاز به ابزار پیچیده، میتوانید وضعیت کلی سیستم تعلیق و چرخش را بررسی کنید:
تست ۱: بررسی میرایی کمکفنرها
درب دستگاه را باز کنید و لبه بالایی دیگ استیل را با فشار دست به پایین هل داده و رها کنید.
- سالم: دیگ پایین رفته و سریعاً در جای خود فیکس میشود.
- معیوب: دیگ مانند فنر تختخواب، چندین بار نوسان میکند (بالا و پایین میرود). این نشاندهنده پایان عمر کاری کمکفنرهاست.
تست ۲: بررسی سلامت بلبرینگ و شفت
دیگ خالی را با دست بچرخانید و به صدای آن دقت کنید.
- سالم: چرخش نرم، بدون گیر و با صدای ملایم هوای فشرده.
- معیوب: احساس «پلهپله» شدن زیر دست یا شنیدن صدای خشک ساییدگی (مانند کشیده شدن سنگ روی فلز).
⚠️ منطق تشخیصی: تست بدون تسمه (صرفاً جهت اطلاع)
توجه: این توضیح برای درک منطق عیبیابی توسط تکنسین است. به دلیل خطر برقگرفتگی و قطعات دوار، هرگز شخصاً اقدام به باز کردن پنل پشت نکنید.
تکنسینها برای تفکیک ایراد موتور از دیگ، تسمه اتصال را جدا کرده و موتور را در حالت خشککن فعال میکنند:
- اگر موتور بدون تسمه، نرم و بیصدا کار کند: ایراد مکانیکی (سهنظام، بلبرینگ یا شفت) قطعی است.
- اگر موتور بهتنهایی لرزش داشته باشد: ایراد مربوط به روتور موتور، تاکومتر یا برد الکترونیکی است.
تحلیل مهندسی: چرا سهنظام میشکند؟ (رزونانس و خوردگی)
الف) پدیده رزونانس: عبور از منطقه بحرانی
بسیاری از کاربران میپرسند: «چرا ماشین در دور ۴۰۰ به شدت میلرزد اما وقتی به دور ۱۲۰۰ میرسد آرام میشود؟»
این همان پدیده فیزیکی رزونانس (تشدید) است. هر جسمی یک «فرکانس طبیعی» دارد. فرکانس طبیعی مجموعه دیگ ماشین لباسشویی معمولاً با دور موتور حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ دور بر دقیقه همگام میشود. در این لحظه، لرزشها به اوج خود میرسند. وظیفه کمکفنرها دقیقاً جذب انرژی در همین بازه کوتاه است.
اگر کمکفنر ضعیف باشد، دیگ با ضربات سهمگین از این منطقه عبور میکند. به محض عبور از این دور (مثلاً رسیدن به ۸۰۰ دور)، فرکانس موتور از فرکانس طبیعی دیگ فاصله میگیرد و لرزش ظاهراً کم میشود؛ اما ضربه اصلی به شفت و سهنظام در همان چند ثانیه بحرانی وارد شده است.
ب) خوردگی گالوانیک: بمب ساعتی شیمیایی
چرا سهنظام پودر میشود؟ در مهندسی مواد، اتصال دو فلز غیرهمجنس در محیط مرطوب ممنوع است، اما در لباسشویی اجتنابناپذیر است. شفت از جنس فولاد سخت و سهنظام از جنس آلیاژ آلومینیوم (دایکست) است.
ترکیب این دو فلز با آب گرم و مواد شوینده قلیایی، عملاً یک پیل الکتروشیمیایی (باتری ضعیف) میسازد. در این واکنش، آلومینیوم نقش «قربانی» را بازی میکند و الکترون از دست میدهد. نتیجه این است که سهنظام به مرور زمان از درون پوک میشود، بدون اینکه در ظاهر چیزی ببینید.
فاجعه نهایی: سهنظامِ پوک شده (توسط خوردگی)، دیگر توان تحمل ضربات رزونانس (بخش الف) را ندارد و ناگهان میشکند.
جدول عیبیابی سریع
راهنما: این جدول برای تشخیص حدودی منشأ ایراد تنظیم شده است. تشخیص قطعی نیازمند بررسی حضوری است.
| مشاهده کاربر (نشانه) | تشخیص اشتباه رایج | منشأ فنی (شفت و سهنظام) | اقدام پیشنهادی دقیق |
|---|---|---|---|
| لنگ زدن و حرکت بیضیشکل دیگ | خرابی کمکفنرها | شکستگی یکی از بازوهای سهنظام | تست «بازی عمودی» دیگ با دست |
| صدای «تقتق» در شروع دور تند | سکه یا شیء خارجی | برخورد بازوی شکسته با هیتر (المنت) | چرخش دستی دیگ خالی و شنیدن صدا |
| بوی سوختگی و پودر لاستیک | شل شدن تسمه موتور | سایش لبه استیل دیگ به لاستیک دور درب | بررسی فاصله (گپ) دیگ و لاستیک |
| لرزش ریز حتی با دیگ خالی | تراز نبودن پایهها | تاب برداشتن شفت (عدم همراستایی) | باز کردن دستگاه و تراشکاری شفت |
صرفه اقتصادی تعمیرات: تعویض قطعه یا تعمیر اساسی؟
درک ساختار هزینههای تعمیرات مکانیکی به شما در تصمیمگیری کمک میکند. هزینهها معمولاً در سه سطح دستهبندی میشوند:
شامل تنظیمات، تعویض پایهها یا تسمه.
شامل تعویض کمکفنر یا پمپ. (انجام بهموقع این مرحله، از آسیب به قطعات اصلی جلوگیری میکند).
شامل باز کردن کامل دیگ، تعویض شفت، سهنظام و بلبرینگها.
جمع بندی فنی
لرزش ماشین لباسشویی همیشه یک ایراد ساده نیست. در حالی که بسیاری از موارد با اصلاح سطح اتکا (پایهها) حل میشوند، صداهای مکانیکی و تغییر رفتار ناگهانی دستگاه، هشداری جدی برای جلوگیری از آسیب به مخزن و برد الکترونیکی است.
هشدار ایمنی: اگر با تستهای فوق (بهویژه تست لقی دیگ) متوجه ایراد داخلی شدید، پیشنهاد میکنیم برای جلوگیری از افزایش وسعت خرابی، دستگاه را خاموش نگه دارید.
تیم فنی تعمیر ۶۰ آماده است تا با عیبیابی دقیق در محل، وضعیت سیستم تعلیق و قطعات مکانیکی دستگاه شما را بررسی و راهکار تعمیراتی مقرونبهصرفه را ارائه دهد.
درخواست اعزام کارشناس فنی- MDPI Journal of Vibration and Control – تحلیل دینامیک سیستمهای تعلیق (منبع علمی).
- مستندات فنی (Service Manual) برندهای سامسونگ و بوش در خصوص سیستمهای VRT و Anti-Vibration.